Ang Panalangin ay para lang sa Paris

A River of blood in Syria but no one cares because it's not Paris 

Dumanak ang dugo sa Syria nagmistulang ilog na pula. Mga musmos na inalisan ng karapatang huminga. Mga batang walang muwang pero nadamay sa ganting dahas. Maraming sugatan mga gusaling nabuwal mga bubog na nagkalat mga pader na nagkapira-piraso kahit pook dalanginan at mga ospital binomba at halos maabo. Walang pumansin. Walang umusal ng panalangin walang kulay ng bandilang ipinaskil sa facebook man o twitter. Dito man sa sariling bayan. Halos walang pumansin noong paslangin ang ilang Lumad at kanilang mga lider. Dahil sa karahasan ang mga kapatid nating lumad napilitang magsilikas. Dumadanak ang dugo doon sa lupang pangako pero walang malasakit at panalangin man lang ang karamihan lalo itong pamahalaan. Mas abala sila pag-estima sa mga dayuhan na dadalo sa maluhong pulong sa Kamaynilaan. Palibhasa kasi ang Syria at ang bayan natin hindi naman syudad ng Paris. Kaya ang krimen sa atin walang panalangin
para lang ito sa Paris.

"Pray for Paris" | PWK©2015

Ang larawan ay mula kay Sam Maxwell.

Salin: Ngayong Gabi Isusulat Ko

Ngayong Gabi Isusulat Ko
-Pablo Neruda
(Salin ni Severino Hermoso)


Ngayong gabi isusulat ko ang pinakamalulungkot na tugma.

Isusulat, halimbawa, ‘Ang gabi ay maningning
at ang mga bughaw na bituin sa malayo ay nilalamig.’

Ang hangin sa gabi ay nagrerekurida sa kalawakan at umaawit.

Ngayong gabi isusulat ko ang pinakamalulungkot na tugma.
Minahal ko siya, at minahal niya rin ako minsan.

Sa mga gabing tulad nito yakap ko siya sa aking mga bisig.
Hinahalikan ko siyang paulit ulit sa lilim ng walang hanggang himpapawid.

Minahal niya ako, minsan minahal ko rin siya.
Paanong hindi iibigin nino man ang kanyang magagandang mata.

Ngayong gabi isusulat ko ang pinakamalulungkot na tugma.
Maisip ko lamang na hindi na siya akin. Maramdaman lamang na mawawala na siya sa akin.

Pakinggan ang lalim na gabi, na higit ang lalim na wala siya.
Tulad ng mga hamog sa damuhan nahulog ang tugma sa kaluluwa.

Anong halaga na hindi siya maaring ingatan nitong aking pag-ibig.
Maningning ang gabi at siya ay hindi ko kapiling.

Ito na lahat. Sa malayo merong umaawit. Sa malayo.
Hindi mapalagay ang aking kaluluwa na wala na siya.

Sinusubukan siyang hanapin ng aking paningin upang akayin siya palapit.
Hinahanap siya ng aking puso, at siya ay hindi ko na kapiling.

Ang katulad na gabing pinapuputi ang parehong mga puno.
Tayo, na sa mga sandaling iyon, ay hindi na tulad noon.

Hindi ko na siya mahal, iyan ang katiyakan, ngunit minahal ko siyang talaga.
Sinusubukan ng aking tinig na hanapin ang hangin upang hagkan ang kanyang pandinig.

Sa iba. Siya ay mapupunta na sa iba. Tulad noong  bago ko siya hagkan.
Ang kanyang tinig, ang kanyang magandang katawan. Ang kanyang mapupungay na mata.

Hindi ko na siya mahal, iyan ang katiyakan, ngunit marahil mahal ko siya.
Napakaikli ng pag-ibig, walang hanggan ang paglimot.

Sapagkat tulad ng mga gabing ganito yakap ko siya sa aking mga bisig.
Hindi mapalagay ang aking kaluluwa na wala na siya.

Kahit ito pa ang huling sakit na sa akin ay ipaparamdam niya
At ito ang mga huling tugma na isusulat ko para sa kanya.

Lagi

Hindi ako nagseselos
sa kung ano ang nauna sa akin.

Kahit pa sa isang lalaki
sa iyong mga balikat,
kahit pa sa daang mga lalake sa iyong buhok,
kahit pa sa libong mga lalake sa pagitan ng iyong mga dibdib at paanan,
kahit tulad ng ilog
na lipos ng langong mga lalake
na lumalangoy tungo sa marahas na dagat,
sa walang hanggang daluyong, sa Oras!

Dalhin mo silang lahat
kung saan ako naghihintay sa iyo;
palagi tayo lamang,
palaging tayo ikaw at ako
nag-iisa sa mundo
upang simulan ang ating buhay!

*Salin ng tula na "Always" ni Pablo Neruda. Ang larawan ay mula rito.

Kawalan

Kawalan

-Pablo Neruda

[Salin ng tula na "Absence"]

Hindi kita halos iniwan

Noong tumungo ka sa akin, tila kristal,

O nanginginig,

O ‘di mapalagay, sugatan dahil sa akin

O lipos ng pag-ibig, wari

Nang ang iyong mga mata

Magsara sa regalo ng buhay

Na walang humpay kong  ibinigay sa ‘yo.

Mahal ko,

Natagpuan natin ang isa’t-isa

Uhaw at ating

Ininom lahat ng tubig at

Dugo,

Natagpuan natin ang isa’t-isa

Gutom

At kinakagat natin ang isa’t-isa

Habang nangangagat ang araw,

Nag-iiwan ng sugat sa ating lahat.

Ngunit hintayin mo lang,

Ingatan ang iyong tamis para sa akin.

Mabibigyan din kita

Ng rosas.

ang larawan ay mula sa memyselfandela.

Kung Malimot Mo Ako

Kung Malimot Mo Ako (If You Forget Me)
-Pablo Neruda
(Salin ni Severino Hermoso)

ibig kong maintindihan mo
ang isang bagay.

Alam mo kung paano ito:
kung mamasdan ko

ang kristal na buwan, ang mapulang tangkay
nitong makupad na taglagas sa aking durungawan,
kung hihipuin ko
malapit sa apoy
ang hindi masalat na abo
o ‘di kaya’y ang nangungulubot na troso,
lahat inihahatid ako tungo sa ‘yo,
na tila lahat ng nagaganap,
samyo, liwanag, metal
ay mga bangkang
naglalayag
tungo sa ‘yong mga islang nag-aabang sa ‘kin.

Buweno, ngayon,
kung dahan-dahang hihinto ang ‘yong nadarama sa ‘kin,
ihihinto ko tiyak nang dahan-dahan ang mahalin ka.

Kung bigla
ako’y nalimot mo
wag mo na akong hanapin,
dahil tiyak nalimutan na kita.

Kung iisipin mo nang mahaba at todo-todo,

ang mga pagsubok

na dumaan sa aking buhay,

at nagpasya ka

na iwan ako sa pampang

ng puso kung saan ako nagmula,

tandaan mo

na sa araw na iyon,

sa mismong oras,

tiyak itataas ko ang aking mga armas

at ang aking pinagmulan ay sasambulat

upang humanap ng ibang lupain

Ngunit

kung bawat araw,

bawat oras,

maramdaman mo na ikaw ay para sa akin

na walang tatamis pa,

kung bawat araw may bulaklak

na pumapanhik sa iyong mga labi upang hanapin ako,

aking sinta,

lahat ng init sa akin ay nagpapatuloy

walang napapawi o nalilimot,

ang pagmamahal ko ay nabubuhay sa iyong pag-ibig, aking hirang

at habang ika’y nabubuhay ito’y na sa iyong bisig nang hindi ako nililisan.

ang larawan ay mula rito.

Luisitanaga

Malapit na ang ika-sampung taon ng Hacienda Luisita Masaker. Hanggang ngayon wala pa ring hustisya. Kailangan ng mga magsasaka ang ating tulong. Kailangan nating makiisa sa pakikibaka upang kamtin ang hustisya. Para sa ating mga magsasaka. Mga bayaning hindi kinikilala. 

Narito ang ilang mga tanaga. Alay ko para sa mga magsasaka. Alay ko para sa mga biktima nitong bulok na sistema. Para sa katarungan! Para sa paglaya!

Danak

Di ba natin nakikita

Humihiyaw ang lupa

Masdan sa Luisita

Ang kawalang hustisya

Luha

Di sila lumuluha

Kulang sampu* ang kita

Kundi dahil hustisya

Di pa natatamasa

Dugo

Iba rin itong dugo

Ng Cojuangco-Aquino

Buhay sa dugo’t pawis

Ng mga inaamis

Pilato

Huwag ninyong husgahan

itong tuwid na daan

‘La itong bahid dugo

Nakapagsabon na po

*Kumikita ng PhP9.50 an mga magbubukid sa Hacienda Luisita kada linggong pagtatrabaho. Kulang pa pambili ng bigas.

Balita sa Hapon

  

may tumagilid na trak sa Bukidnon

at lulan nito ang 51 baboy

dalawampu’t dalawa ang namatay

dahil sa trak na dumagan

habang ang natitira

bugbog ang taba at laman

kawawang mga baboy

kawawa

parang taong bayan

sa bansa

pinapatay na walang kalaban laban

nitong mga punyetang naghahari-harian

"Balita sa Hapon" | Maria Baleriz Liwanag | ©2014

Cordillera

ang mga halaman dito
at damo at puno
parang mga batang naglalaro

hindi magkandatuto
kung paano
babatiin akong estranghero
na manghang-mangha
sa kagandahan ng kanilang anyo
na pinatingkad ng mga puno ng Pino

akala mo may mga facebook
at tumblr at twitter
hindi magkamayaw sa pagharap sa akin
na tila baga maingay na sinasabing
sa internet kapag aking ipinaskil
ang kanilang mga larawan
pag-tag sa kanila huwag na huwag kong kalimutan

hindi ko lamang masambit
sa mga puno ng saleng
at ang mga halamang nakalimutan kong kilalanin
nalimot ko ang camera na dalhin

ngunit sisikapin ko pa rin
iguhit ang kagandahang kanilang angkin

ang tikas ng kabundukang kanila man din
at karga-karga silang maririkit

subalit pilit sinisira ng pagmimina
at logging
sinisikap sirain ng mga nasa gobyerno
at mga kapitalistang ganid sa tubo

sisikapin kong iguhit ang kanilang ganda
gamit ang mga kataga
batid kong hindi lang nila nais makita
ng karamihan ang kagandahan mayroon sila
kundi ang hiyaw ng tahimik nilang protesta

sisikapin kong bigyang hustisya
ang kanilang mga panawagan

pero sa susunod hindi ko na kakalimutan
na dalhin ang camera upang kunan sila ng larawan


"Cordillera" | Piping Walang Kamay | ©2014

Ang larawan ay mula kay Arthur L. Allad-iw, Northern Dispatch

[severino hermoso] pag-ibig

itong puwang ay pagmamahal

ikaw na ang bahalang maglagay ng tugma
o maglakip ng kahulugan
at talinghagang napupusuan

iguhit mo gamit ang panulat
o kahit anong pangkulay

ihalintulad mo sa bukangliwayway
o sa paglubog ng araw tuwing dapithapon
o sa kariktan ng mga bituin at buwan
kapag takipsiim

isalarawan mo parang magkasintahang nag aaway
o iyong pagtitiis na magmahal kahit nasasaktan
parang sugat na pinatakan ng dayap
o ang sambayanang lumalaban para wakasan
ang pagsasamantala
at likhain ang isang lipunang makatarungan

isulat mo o iguhit
kahit ano pang naiisip
tungkol sa pag-ibig


May2012  | 

[severino hermoso] Love Letter para kay Luisita

hindi ito ordinaryong tula ng pag-ibig

Hindi ito magiging dahilan ng kilig

ng iyong iniirog na pangarap mapa-ibig 

hindi ito magiging dahilan ng pagluha

dahil sa labis na tuwa ng iyong sinisinta

sapagkat napakatamis sa puso ang mga tugma

hindi ito magiging dahilan ng pagbagal

ng mga galaw sa paligid ng bawat tagpuan

o paghinto bigla ng oras habang

sinasambit mo sa kanya'y pagmamahal

subalit tugmaan ito ng mga talinghagang nagmamahal

kaiba lamang sa pangarap mong makamtan

hindi ang pinipintakasing nilalangang

pag-aalayan ng mga paglaban

tutulayin nito ang mga pilapil

sa tulong ng iyong pag-ibig

para wakasan ang hilahil

ng mga magsasakang patuloy nilang sinisiil

sisikapin nitong bakbakin ang tinutungtungang lupa

ng mga bayarang berdugong bantay sa kinakamkam na Luisita

paluhurin natin sa asin itong mga daig-pa-ang-halimaw na pamilya ni Kristeta

isama na rin natin siya

pati na ang baliw niyang kuya

wala tayong ititira

sa kanilang mga nagsasamantala

hindi ito ordinaryong tula ng pag-ibig

at alay ko ito para sa paglaya ng mga magbubukid

pagtulungan natin

awitin ito sa lahat ng panig

upang maigapos natin ang mga naniniil

at ang mga katawan nila lalatayan natin

gamit ang tugma at pag-ibig

hustisya para sa magsasaka ating kakamtin

[maria baleriz liwanag] sa bukid

Anong malupit na dahilan
ang pumilit sa isang paslit
upang ang pakikipaglaro'y ipagpalit
sa pagbabanat ng buto dito sa bukid

hindi mo man lang ba naitanong kung bakit
imbes na dala'y kwaderno aklat pambura at lapis
asarol itak at karit ang kanilang bitbit

inalam mo ba ang dahilan ng iyong pagtataka
na imbes ang kanilang tinutuklas
matuto sa eskwela
kanilang hinahanap panlaman sa sikmura

sa halip na dumagdag sa mga umuusig
bakit di ka sumama na wakasan itong sakit
na dulot ng mga iilang sa yaman ay napakaganid?

[severino hermoso] ako ang iyong 'date'

batid ko
hindi ka kailanman sa akin
kundi sa daigdig
sa kalikasan na nagluwal sa iyo
dahil sa pag-ibig

sa lipunang humubog sa iyo
kung ano ka dati at sa kasalukuyan
at huhubog sa iyo sa kung
magiging ano ka bukas

ngunit
mahal kita
pinaka-iibig

hindi ko lamang kayang patunayan ito
ng Ghiradeli chocolate o Ferrero  
at hindi rin kasi ako mahusay magregalo
di ko nga kayang tantsahin ang sukat mo
para makabili ng damit pangregalo

hindi ko kayang ipangako ang iPhone
o pumpon ng mamahaling rose
kahit ang magarang candle light dinner
at ang happily ever after

pero sigurado ako
wala man ang mga bagay na kinahuhumalingan
ng mga kababaihan sa kasalukuyan
hindi magmamaliw ang aking pagmamahal

kaya ko lang panghawakan
hanggang sa lagutan ako ng hininga
kasama akong makikibaka
para sa katarungang pangarap ng bawat bata
at magkasama tayo
sa relasyon man natin mamagitan ang bagyo

mahal kita at sa mga susunod pang
valentine
pangako
ako ang iyong date
umulan man o umaraw

at iyong bilog para sa palasingsingan mo?
hindi ko maipapangako

pero sigurado ako
ibig kong makasal tayo

at ito lang ang pagpipilian mo.


severino hermoso | Pebrero2014


ang larawan ay mula sa hdyoung

kubrador

bilyon-bilyong dolyar na ang nalilikom
bumabaha na nga ang mga imported goods

ang mga bote ng tubig na nakakaho't dumadagsa
maaari nang gawing pader na mahaba

bago ipamigay ang mga delata, tinapay, noodles,
asukal, kape, gatas, chocolate,
hinihintay ba muna ang expiration date?

ang mga bigay na damit
dahil sa kanilang pagkainip
maaari nang magmartsa
papunta mismo sa mga nasalanta

sa mga nagtataka
bakit sa mga nakaligtas mabagal
ang agapay nitong pamahalaan

kinukubra pa nila ang kanilang mahihita
mula sa mga donasyon na bigay ng iba
kinuha muna nila ang ilang porsyento sa mga relief
at pera na kanilang makukupit
malapit-lapit na nga naman ang 2016
mahirap namang sa election budget kapusin

at nga pala huwag kang mag-alala
pati sa mga nasawi kay Yolanda
mabagal din ang aksyon ng gobyerno
nakapagbagong taon na ang mga bangkay
nakahilera pa rin at di pa nadadala sa hukay

[maria baleriz] 'tulong'

"tatlong sampung piso na barya
pambili po doon ng kanilang tinapay
upang hindi mayupi sa pagbyahe,"
wika ng isa nating kababayan
nagbigay ng donasyon para sa mga
nakaligtas sa bagsik ni Yolanda doon sa kabisayaan

pangangalakal ng basura ang kanilang ikinabubuhay
ngunit buong buo binigay nila ang malaking
bahagi ng kanilang pinaghirapang kitain

habang itong gobyerno?
nakuha pang pagkakitaan ang mga nasalanta ng bagyo!

PUTA KAYO!



*ang larawan ay mula sa ireport.cnn.com

[severino hermoso] dalawang pinto at isang kwarto

dalawang pinto at isang kwarto ang pagitan

sa pagnanais na masulyapan
ang dahilan ng damdaming kamakailan
animo idinuduyan
sa karagatan ng
mga hangin at ulap

                                           sa kalawakan ng

mga bituin at buwan

                 na napupuyat sanhi nang pag-iisip

kung paano dapat

                susulong sabay ang pakikibaka

at pagsinta na inaapuhap

malalaman mo din itong sinasambit

ng mga tugma at talinghaga

itong madalas pagkaaligaga ng mga kataga at letra

sana

tanggapin mo itong iaalay na pagsinta

malapit na

sa ngayon 

dalawang pinto

at isang 

kwarto

at mga kasama

ang pagitan nating dalawa

*ang larawan ay mula sa artnet.com

[piping walang kamay] galit ang dagat sa imperyalismo

nililinis nitong dagat ang mga kalat

na itinapon sa kanya nitong mapanirang Imperyalismo!

masdan mo ang mga alon

walang pagod sa pagtaboy

hanggang marating ng mga basura

ang pampang

walang pagod na animo mga brasong

pinagpapasa pasahan ang mga basura

maianod lang sa dalampasigan

masdan mo ang tabing dagat

pagtapos humagupit ng bagyo

nagkalat ang mga duming likha

ng sistemang kapitalismo!

Ang larawan ay mula sa UNTV.

[severino hermoso] rurok

ipakita mo sa akin

kung gaano katayog

ang pagsintang

iyong hinahandog

at aking ipadarama

ang kaibuturang di

kailanman maaarok

nino man kundi

ikaw lamang irog

sinong nagbanggit

na ukol lamang sa

rurok ang langit

gayong ito ay may

kinikilalang lalim

pag-ibig...

severino hermoso | rurok | ©2013

[maria baleriz liwanag] bayan

bayan

kapag yaong sandali dumating

at ako'y tanungin

gaano kita iniibig?

sukdulang ang mga luha

maglayas mula sa aking mga mata

at lipulin-lunurin

silang may dahilan ng ating mga hilahil

hanggang tumakas mula sa mga salarin

ang mga humihiyaw na tinig

na nagpapahayag na sa tapang nilang manlupig

sila na ay nagtataksil 

huli na ngunit

talas ng ating mga busog

talim ng ating mga gulok

liksi ng ating mga punglo

ang sa kanilang kabuktutan

papaslang at uusig 

maria baleriz liwanag | bayan | ©2013

Ang Kilometer 64

Ang Kilometer 64 ay isang ugnayan ng mga makata at ng mga may natatanging hilig sa tula, na ang karamihan sa mga kasapi ay nasa Pilipinas ngunit may ilan din namang nasa ibang bansa. Nabuo ito noong Marso 14, 2003.

Bakit Kilometer 64? Sa Ingles, kung dadaglatin, ang Kilometer ay nagiging Km, at ang Kilometer 64 ay kumukuha ng inspirasyon sa organisasyong Kabataang Makabayan (KM) na itinatag noong 1964.

Bilang isang organisasyong isa sa mga nilayon ay ang pagpapalaganap ng kultura ng patriotismo, ang KM ay humango ng aral mula sa kasaysayan ng bayang Pilipino at sa mga buhay at nagawa ng mga personalidad na nag-ambag nang malaki sa pagsulong nito – kabilang ang premyadong makatang si Amado V. Hernandez.

Sa mga panahong ito ng pagsubok – na inilalarawan ng marami sa mga komentaristang panlipunan sa akademya man o pabatirang madla bilang isa ring panahon ng paghahanap ng katuturan, naniniwala ang Kilometer 64 na malaki ang magiging kapakinabangan ng pagpapatuloy ng KM matapos itong ideklarang iligal nang ipataw ang batas militar noong 1972.

Hangad ng Kilometer 64 na mapalaganap ang pag-ibig sa bayan at sa kapwa, na itinatanghal maging sa mga aklat-araling pinopondohan ng pamahalaan. Ginagawa ito ng Kilometer 64 sa pamamagitan ng paglikha at pamamahagi ng panulaang nagsusulong ng pagpapahalagang ito.

Naipamamahagi ng Kilometer 64 ang mga akda nito hindi lamang sa pamamagitan ng paglalathala ng mga koleksiyon, kundi maging sa pamamagitan ng pagtatanghal ng mga poetry reading sa mga bar at paaralan, at maging sa mga piketlayn, sa lansangan at sa mga maralitang komunidad.

Itinuturing na mahalagang bahagi sa kasaysayan ng Kilometer 64 ang pagkakalathala ng 40: Mga Tulang Alay sa mga Martir na Kabataan. Inilunsad sa Polytechnic University of the Philippines (PUP) noong Nobyembre 2004, natitipon sa aklat na ito ang mga tula mula sa 40 makata na nagpupugay sa yumaong mga kabataang bayani ng patuloy na pagsisikap ng sambayanan na maitatag ang tunay na soberanya, katarungan, at mabuting pamamahala sa bansa. Nagsilbi itong ambag ng Kilometer 64 sa paggunita sa ika-40 anibersaryo ng KM noong Nobyembre 30, 2004.

Tagapagtatag: Rustum Casia

Pangkalahatang Kalihim: Alexander Martin Remollino

Maaari din ninyong bisitahin dito ang blog ng KM 64. Ang larawan ay mula sa facebook ng KM 64.

[maria baleriz liwanag] para ho

pinili ko ang likuran
at doon maingat na naupo

pumuwesto na nakatanaw sa may bintana
upang matanaw ng pagod na mga mata
ang hitsura ng abalang paligid
habang lulan ako ng pampasaherong dyip

maya-maya
kinapa ang aking bulsa
hanap ang kalupi ng mga barya

kinuha ko at binuksan
matamang binilang
mga mamerang iniingatan

hinugot ang mga mamiso kapagdaka
nakisuyong pakiabot ang pamasaheng pera
doon sa tsuper ng dyip na sa ami'y may dala

nagpasalamat ako

at paglipas ng mga ilang minuto
nagsalita ako

ang lakas ay sapat upang marinig hanggang dulo
kung nasaan ang maingat na nagmamaneho.

"Para ho."





maria baleriz liwanag | Para ho | ©2013


*Ang larawan ay mula sa Mindanao Bob